دوشنبه, 03 تیر 1398
شناسه خبر:2954

روزه موهبتى الهى

  • انداز قلم

حمدِ آن يكتای بی همتا كه انسان را اشرف مخلوقات آفريد و برای هدايت وی به سوی سعادت ابدی، همه ی انبيــاء  ـ عليهم السلام ـ را مبعوث گرادنيد تا انسان از جهالت وضلالت به نور ايمان نايل گردد، و درود و سلام بر آن دُردانه آفرينش كه سردار و فخر بنی بشر است كه خود فرمود: «أنا سيّد ولد آدم ولا فخر لي» و درود و سلام بر اصحاب بی نظير ايشان و تمام كسانی كه تا قيامت از آنان پيروی می نمايند.


از آنجايی كه پروردگار جهانيان انسان را تنها برای زندگی در دنيا نيافريده و مكان و مأوای او اين سرای فانی نيست، بلكه بهشت برين جايگاه اوست و چه زيبا حافظ شيرازی ـ رحمه الله ـ در اين بيت به اين مضمون اشاره كرده است:
من ملک بودم فردوس برين جايم بود
آدم آورد در اين دير خـــــراب آبادم
مناسب است كه هدف و مقصد از آفرينش انسان با ساير مخلوقات متمايز باشد.
آری! انسان تنها اين جسم خاكی نيست، بلكه آميخته ای از جسم و روح است، و روح همان حقيقت ماندگار است و جسم كالبدی ست برای نگهداری از روح؛ لذا انسان از دو بُعد حيوانی و ملكوتي آفريده شده است و اين دو بُعد، در دنيا لازم و ملزومند و در واقع جسم، مركبی(سواری) برای روح است، اگر در مسير درست و صحيح گام بردارد، روح به سر منزل مقصود كه رَوح و رضوان است خواهد رسيد وگرنه، مدال شرافت و كرامت از وی ستانده شده به «أولئك كالأنعام بل هم أضلّ» (آنان مانند چهارپايان بلكه گمراه‌تر هستند)مبدّل می گردد.
خداوند سبحان مقصد از آفرينش انسان را در كلام پاكش اينچنين بيان كرده است:«وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ» (56/ذاريات). و نيافريدم جن و انس را مگر برای آنكه بپرستند مرا. معنای عبادت در اين آيه طبق نظر حضرت ابن عباس‌ـ‌رضی الله عنه‌ـ شناخت پروردگار است)».
پس به اين نكتــــــــه پی می بريم كه شناخت و معرفت الهی اساس آفرينش انسان است، انسان بايد مسيری را انتخاب كند كه وی را به اين شناخت برساند، و در واقع، اين شناخت و معرفت در سايه دين كه مجموعه ی فرامين و دستورات الهی است برای انسان ميسّر خواهد بود، گرچه زايیده اين شناخت، بندگی و غلامی خالق يكتا است، امّا همه به اين معترفيم كه اين غلامی نيست، بلكه عين آزادی و سرفرازی است، خواجه عبدالله انصارـ رحمه الله ـ چه زيبا گفته است:
آنكس كه تو را شناخت جان را چه كند
فرزند و عيال و خانمان را چه كند
ديوانه كنی هر دو جهانش بخشی
ديوانه تو هر دو جهان را چه كند
اين بندگی يعنی آزادی از بند تمايلات نفسانی ، شهوانی و شيطانی و رهايی از محبت دنيا و زرق و برق آن، و آنگاست كه اين خاک ناچيز(انسان) از كيميا هم با ارزش‌‌تر می گردد، از سعدی ـ رحمه الله ـ اين معنی را بشنويم:
رسد آدمی به جايی كه بجز خدا نبيند
بنگر تا چه حد است مقام آدميت
آری، يكی از اين فرامين متعالی دين مبين اسلام كه ضامن سعادت دنيا و آخرت و صحت و عافيت جسم و تزكيه نفس و اخلاق و ابعاد ديگر خوشبختی انسانی می باشد، روزه است. روزه، يک موهبت بزرگ و با ارزش است كه خداوند بندگانش را با آن نوازش نموده است.

روزه از نظر لغت و در اصطلاح شرع:
روزه از نظر لغت به معنی «دست برداشتن از چیزی و ترک کردن آن و امتناع ورزیدن است.» کلمه«صوم» که از سه حرف«صاد»و«واو»و«میم» تشکیل شده بر امساک وایستادن در یک مکان دلالت می کند، از آن جمله، روزه ی فرد روزه دار را می‌توان نام برد، که او را از خوردن و نوشیدن و بقیه اموری که برای وی ممنوع است باز می دارد. و نیز بر خودداری از صحبت، «صوم» گفته می شود، چنانچه در تفسیر این آیه« إِنِّي نَذَرْتُ لِلرَّحمنِ صَوْماً»(مريم/26)گفته اند:«خوداری از سخن گفتن است».
نيز زمانی كه اسب از خوردن علف سر‌باز زنــــد، گفته می شود كه«صائم» است. و همچنين«صوم الشمس» به توقف خورشيد كمی قبل از زوال در وسط آسمان(بر روی خط استوا) اطلاق می‌گردد.(لسان العرب، ابن منظور8/308 ، مقاييس‌اللغة، ابن الفارس،3/323، با تصرف).

روزه در اصطلاح شرع:
روزه در شريعت مقدس اسلام عبارت است از امساک و خوداری از ابتداء طلوع فجر صادق(سحر)تا غروب آفتاب از هر چيزی(از قبيل خوردن و آشاميدن و امور جنسی) كه سبب ابطال روزه می‌گردد (به خاطر کسب رضایت خداوند متعال).

واژه رمضان:
رمضان از مصدر«رمض» به معنای شدّت گرما و تابش آفتاب بر ريگ‌ها اطلاق می‌گردد.(لسان العرب)
رمضان، نهمین ماه قمری (اسلامی) است که از مقام و منزلت خاصی نسبت به بقیه ماه های اسلامی برخودار است، و بعضی از علماء علت وجه تسمیه آن را اینطور بیان کردند که: در این ماه بر اثر انجام عبادات و روزه گناهان بندگان سوزاننده، و باعث مغفرت و از بین رفتن آنها می گردد.
 
فرضيت روزه:
روزه در سال دوم هجرت(دهم ماه شعبان يک سال و نيم بعد از هجرت از مكه به مدينه) فرض گرديد. خداوند متعال در اين باره می‌فرمايد: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ(بقره/183).« ای كسانی كه ايمان آورده‌ايد روزه بر شما فرض شده است، چنانكه بر كسانی كه پيش از شما بوده‌اند فرض شده بود، تا باشد كه پرهيزگار شويد».
و پيامبر ‌ـ‌صلی‌الله‌عليه‌و‌سلم‌ـ نه سال روزه فرض ماه مبارک رمضان را گرفتند.

فلسفه و حكمت روزه:
روزه دارای فلسفه و حكمت‌های زيادی‌ چه از جنبه فردی و چه از جنبه اجتماعی دارد. اكنون به صورت خلاصه و گذرا به بيان برخی از آنها می‌‌پردازم.

فوائد فردی روزه:
1-روزه باعث تقويت بُعد ملكی و روحانی در انسان شده و جانب روحانی وی بر جانب مادی غلبه حاصل می‌كند.
2-تقويت قدرت اراده و تصميم و صبر در انسان در برابر عادت‌های و تمايلات نفسانی و شهوانی که بر وی مسلط شده است، چنانچه انسان در رمضان كه شهر الصبر (ماه صبر) است كمر همت را بسته و عادت خوردن و نوشيدن و غيره در روز را ترک می‌نمايد.
3-ظهور بندگی و عبوديت در وجود انسان با تمام معنی و مفهومش زيرا انسان روزه‌دار تمام خوشی‌ها و لذات‌ها را بخاطر رضايت پروردگار كنار می‌گذارد.

فوائد اجتماعی روزه:
1-روزه باعث بر‌قراری مساوات در بين ثروتمندان و فقراء جامعه می گردد، زيرا روزه يک فقر اجباری است كه اسلام آن را برهمه مسلمانان بالغ و عاقل واجب كرده است، تا همه آنان از لحاظ نخوردن و ننوشيدن يكسان باشند. (روح دين اسلامی، ).
2-روزه احساس همدردی و كمک به تهی‌دستان و فقراء را در افراد جامعه زنده می‌گرداند.
3-روزه جامعه را از آلودگی‌ها گناه و رذايل اخلاقی پاک می‌گرداند، و افراد آن را به سوی فضايل و خوبی‌ها سوق می‌دهد.
4-روزه ضامن سلامتی وعافيت افراد جامعه است، چون روزه يک پادزهر كارگر است كه بسیاری از بيماری‌ها را بهبود می‌بخشد، تمام تحقيقات و مطالعات مجامع پزشكی و علمی به اين امر اذعان دارند.
ما بهمين اندک از بيان فلسفه و حكمت‌های روزه اكتفا می‌نمايم. (برای مطالعه بيشتر در اين زمينه به كتاب‌های حجة الله البالغة، احياء علوم الدين غزالی، اربعين غزالی، زاد المعاد ابن قيّم جوزی، الأركان الأربعة ندوی، ،روح الدين الاسلامی عبدالفتاح عفيف طباره، عبادت در اسلام قرضاوی).

فضايل روزه:
برای روزه فضايل بسیاری وجود دارد كه مجال ذكر همه آنها نيست، فقط به بيان تعدادی از آنها بسنده می‌كنم.
1-روزه، يكــــی از اركــان دين مبيـــن اسلام است، چنانچه در ســـخنان گهربار پيامبــرـ‌صلی‌الله‌عليه‌و‌سلم‌ـ بيان شده، ايشان فرمودند: «اسلام بر پنج ستون بنا شده است، قبل از همه گواهی (لا إله إلا الله محمد رسول الله) يعنی اقرار به اينكه بجز خداوند متعال معبودی ديگر نيست و محمد ـ‌صلی‌الله‌عليه‌و‌سلم‌ـ بنده و رسول اوست، بعد از آن بر پا داشتن نماز، ادای زكات، حج و روزه ماه مبارک رمضان».
2-ريّان، دری از درهای بهشت است كه مخصوص ورود روزه ‌داران است.
3-روزه، در روز قيامت برای انسان در نزد پروردگار شفاعت می‌نمايد.
4-روزه، باعث كفاره گناهان می‌گردد،  پيامبر ـ‌صلی‌الله ‌عليه ‌و‌ سلم‌ـ فرمود: « هر كس ماه رمضان را از روی ايمان و برای رسيدن به ثواب روزه بگيرد هر گناهی كه قبلا مرتكب شده است، بخشيده می‌شود».
5-روزه، مخصوص پروردگار و رازی بين بنده و خداوند متعال است.
پيامبر اكرم ـ‌صلی‌الله‌عليه‌و‌سلم‌ـ به نقل از خداوند می‌فرمايد: «يقول الله عز و جل الصوم لي وأنا أجزي به يدع شهوته وأكله وشربه من أجلي والصوم جنة وللصائم فرحتان فرحة حين يفطر وفرحة حين يلقى ربه ولخلوف فم الصائم أطيب عند الله من ريح المسك».(صحيح بخاری، شماره حديث/ 7054 )
«روزه مخصوص من است و من پاداش آن را می‌دهم، (چون بنده) شهوت و طعامش را به خاطر(دستور) من ترک می‌كند، روزه سپری است، برای روزه‌دار دو خوشحالی ست يكی وقت افطار و ديگری وقتی‌كه با پروردگارش ملاقات می‌كند، و بوی دهان روزه‌دار در نزد خدا از بوی مشک خوش‌تر است».
آنچه گذشت فقط بيان پاره‌ای از حكمت‌ها و فضايل روزه بود. اگر چه انسان مومن و عاشق در پی اين حكمت‌ها و فلسفه‌ها نيست بلكه وی فرمان پروردگارش را با دل و جان پذيرا است.
پيامبرـ صلی الله علیه وسلم ـ فرمودند: «الصوم جنة» روزه سپری است، در واقع خداوند متعال به بندگان مومن خویش سپری عطا نموده است تا در برابر هجوم بیماریهای جسمی وروحی و تمایلات نفسانی وشیطانی در امان باشند. و روزه باعث جلای دل ها و صفای درون گردیده و اثر گناه را از قلب انسان مومن می زداید و وی را به نور معرفت و حکمت آراسته می نماید، مــولانای روم ـ رحمه الله ـ چه زیبا گفته است:
هر گناه زنگی ســت بر مراة دل
دل شود زین زنگها خوار و خجل
روزه زنگار گناه و معاصی را از بین می برد.
خداوند سبحان به وسیله روزه در دل انسان مومن، تقوا و خدا ترسی و خدا پرستی را زنـــده می گرداند، چنانچه فرمود: «لعلکم تتقون» ( باشد كه پرهيزگار شويد.)
مقصد و هدف از روزه و بقیه فرامین الهی ایجاد تقوا و برقراری رابطه تعلق بنده با پروردگار است و در پرتو همین تعلق، انسان به رستگاری و سعادت نایل می آید، فرامین و احکام الهی نور تولیـــــــد می کنند، چناچه در ارشادات نبوی آمده «الوضوء نور» وضوء نوراست، روزه و بقیه عبادات این نور را تکمــــیل می گردانند،و انسان مومن در ماه روزه برای یازده ماه دیگر سال، نور لازم را کســــــب می کند و با همین نور بقیه اوقات و لحظات سال را سپری خواهد کرد. معنا این نیست که انسان مومن فقط در این ایام به روزه و عبادت مشغول باشد و در بقیه سال از عبادت دست بکشد، بلکه انسان مومن در این ماه مانند باطری که با برق شارژ می شود وی نیز با عبادت و روزه  در این ماه نیروی و توان انجام عبادت و مقابله با شیطان در بقیه سال را حاصل می نماید.
کوتا سخن اینکه انسان با روزه و انجام بقیه فرامین الهی به کمال انسانیت وسرافرازی و کامیابی هر دو جهــان نایل می گردد، و شان حیوانی در وی ضعیف گشته و لباس شرافت وکرامت به تن پوشانده و خلعت جانشینی بر روی زمین زیبنده او خواهد گشت، مصداق این بیت سعدی ـ رحمه الله ـ قرار می گیرد.
رسد آدمی به جايی كه بجز خدا نبيند
 بنگر تا چه حد است مـــقام آدميت
در پایان از خداوند منّان مسئلت دارم که ما را به ماه مبارک رمضان برساند و توفیق مزید بر انجام عبادت در آن را نصیب همه ما بگرداند.(آمین)


ابراهیم یوسف پور