مقدمه
خانواده با پيمان ازدواج پایه گذاری می شود و این زوج ستون اصلی حیاتی ترین نهاد اجتماعی یعنی خانواده را تشکیل می دهد.
هر قدر روابط بین همسران بهتر، سالمتر و پرجاذبه تر باشد زندگی شیرین تر و با صفاتر می گردد و فرزندانِ با نشاط و موفقی تربیت می شوند. سلامت، استحکام و اقتدار عاطفی و منطقی خانواده در گرو برخورداری اعضا از بصیرت و بینش اجتماعی و نیز آگاهی های لازم در جهت سازندگی و پیش گیری از درگیری ها، تضادها و کج روی هاست. بی تردید خانواده های لجام گسیخته و متزلزل، جامعه متزلزل را به وجود می آورند.

ارتباط شامل تبادل اطلاعات و چگونگی معنی بخشیدن به این اطلاعات است.

زمینه ارتباط:
ارتباط در خانواده پدری از فرهنگ، جنسیت، چگونگی برقراری ارتباط با دیگران و تجربه های روابط صمیمانه پیشین سرچشمه می گیرد.

پایه های ارتباط:
احترام متقابل
درک و فهم متقابل
واکنش و حساسیت مناسب

احترام متقابل:
مقصود ما از احترام، نگرشی است که در آن همسران برای هم احترام بسیاری قائلند و یکدیگر را ارزشمند می دانند افزون بر این همسران علاقه مندند که این احترام را به زبان بیاورند.
احترام در اصیل ترین شکل خود به صورت توانایی گوش دادن و توجه به همسر نشان داده می شود.
احترام به این معنی نیست که زن و شوهر، عواطف و احساساست خود مانند خشم، سرسختی، ناراحتی روحی و غیره را از یکدیگر پنهان و آنها را به صورت عقده های روانی روی هم انباشته کنند.
احترام متقابل به معنی انتقا نکردن از یکدیگر نیست.
حضرت صادق(رح) مي فرمايد: هر زنی که به شوهرش احترام بگذارد و آزارش نرساند خوش بخت و سعادتمند خواهد شد.

نشانه های احترام متقایل:
الف) خواندن همسر به نام مناسب و شایسته شان او
ب) سلام کردن هنگام ورود به منزل
ج) استقبال از شوهر و بدرقه او

درک و فهم متقابل:
درک کردن هنگامی است که انتظارهای افراد از یکدیگر با توانایی های آنها برابر باشد.
گفتن جمله “مطمئن نیستم که حرفهایت را به خوبی می فهمم می توانی بیشتر توضیح دهی؟” می تواند نشانه درک متقابل باشد.

واکنش و حساسیت مناسب:
همسرانی که اندیشه ها، علاقه ها و خواسته های همسر خود را به خوبی می شناسند و در موقعیتهای گوناگون در برابر آنها از خود واکنش مناسب نشان می هند، هیچ گاه در روابطشان با مشکل روبرو نمی شود.

روابط انسانها با يكديگر
روابط فيزيكي يا جسماني : رابطه مادر و كودك
روابط اجتماعي : كاهش در ارتباط فيزيكي و جسسماني معمولا با افزايش ارتباط اجتماعي يعني چشم در چشم داشتن، با يكديگر گفتگو كردن، در كناريكديگربودن و…همراه است. كه البته اين ارتباط پيرو عادتهاي عرفي است. مثلا درعرف ما انتظار ميرود كه فرزند به والدين سلام كند. حرمت آنها را نگه دارد و از آنان اطاعت كند.
روابط عاطفي:
در ارتباط عاطفي تبادل محبت و عواطف وجود دارد و كمبود توجه و احساسات مثبت از سوي اطرافيان جبران مي شود. اين ارتباط ميتواند به صورت ابراز علاقه، گفت و گوهاي دو طرفه و درك طرف مقابل نمايان شود.

وي‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍ژگيهاي روابط سالم و سازند ه همسران:
احترام و تكريم يكديگر
چشم پوشي از خطاها
عذر خواهي هنگام اشتباه
برخورد منطقي
رعايت عفاف
ايثار و فداكاري

عوامل موثر در ايجاد روابط سالم :
شناخت حقوق متقابل
شناخت نيازهاي همسر
هم سويي بينش ها و باورهاي مذهبي
هم آهنگي ديد گاه هاي سياسي، فرهنگي واجتماعي
همانند سازي زن و شوهر با يكديگر
گفت و گوهاي متقابل و بيان احساسات
ارضاي نياز جنسي
هماهنگ كردن خود با شرايط زندگي
خدا ترسي طرفين
كسب مهارت در حل مشكلات
(اگرشوهرشماعصبي و مضطرب وارد منزل ميشود برسي كنيد و ببينيد چه عوامل او را ناراحت مي كنند.
به رابطه اي كه با شوهرتان داريد بي اعتنا نشويد.
به جاي هداياي گرانبها وقت تان را صرف همسر خويش كنيد.
از همسرتان تعريف كنيد.)

انواع حقوق متقابل:
1ـ حقوق مشترك زن وشوهر:
سكونت مشترك
هم خوابي
تكميل و تكامل

2ـ حقوق اختصاصي زن بر شوهر:
حق نفقه و تأمين معشيت
رفتارخوش و احترام به زن و تكريم شخصيت او
ابراز محبت و ايجاد فضاي گرم در خانواده
رعايت عدالت و ضايع نكردن حقوق او
پاكيزكي مرد

3ـ حقوق اختصاصي شوهر بر زن:
پيروي از شوهر
حق آميزش و تمكين
حفظ عفت
مديريت در خانه
زينت و آرايش كردن براي شوهر

آثار روابط سالم همسران:
ايجاد آرامش رواني
ارضاي نيازهاي رواني ـ روحي
كاهش خواسته هاي بي جا

روابط سالم در خانواده (قسمت دوم)
كودكان بايد در ابراز آنچه در درون دارند و بروز استعداد ها و خلاقيت خود احساس ترس و نگراني نكنند زيرا احساس ترس و ناامني در كودك، جرات، جسارت و خلاقيت را از او سلب مي كند و خلاقيتي از خود نشان نمي دهد.

انواع خانواده ها در روابط با فرزندان:
خانواده هاي سهل گير
خانواده هاي سخت گير و مستبد
خانواده هاي مقتدر

خانواده هاي سهل گير: عدم پايبند ي به اجراي قوانين، توجه هر عضو به منافع خود، نبود احساس مسؤليت، بي توجهي به آموزش رفتارهاي اجتماعي
نظر اسلام در مورد اين رابطه:
افراط و تفريط در آزادي ها و سخت گيري ها و محبت ورزيدن به كودكان و وضع قوانين و مقررات نا مناسب، نا مطلوب به شمار مي آيد.
حضرت حسن عسكري: جرأت و جسارت فرزند در دوران كودكي نسبت به پدر، نارضايتي پدر را در بزرگسالي به دنبال خواهد داشت.
خانواده هاي سخت گير و مستبد:
در اين خانواده ها والدين خواهان اجراي بي چون و چراي دستورهاي خود هستند. فرد مستبد كه معمولا پدر خانواده است تصميم گيرنده و تعيين كننده‌ي وظايف د يگر اعضاي خانواده است.
در اين خانواده ها فرزندان كمتربه خود متكي اند، خلا قيت كمي دارند،
كنجكاو نيستند، درمسائل اخلاقي، عاطفي و ذهني نيز انعطاف پذيرند، مطيع و فرمانبردارند، از ثبات عاطفي كمي برخوردارند، ازاستقلا ل كافي برخوردار نيستند و…
ديدگاه اسلام درمورد اين رابطه:
سيدنا علي (رض): انسان به حكم اين كه انسان و داراي شعور و انديشه است ازطريق پند و اندرز و ادب شايسته تربيت مي شود نه از طريق زورگويي و تنبيه بد ني.

خانواده‌ي مقتدر:
در اين خانواده‌ها فرزند به استقلال و آزادي فكري تشويق مي‌شود، اظهار‌نظر و ارتباط كلامي وسيعي در تبادل كودك ـ والدين وجود دارد، انضباط همراه با رفتار خودمختارانه، وجود تقسيم كار و…
ديدگاه اسلام درباره اين رابطه:
احترام به كودك، روحيه استقلال و اعتماد به نفس را در او تقويت و به رشد سالم شخصيت وي كمك مي كند به محبوبيت كودك در ميان همسالانش مي انجامد و به تدريج استعداد پذيرش و ايفاي نقش رهبري و مديريت را در او شكوفا خواهد كرد.

روابط والدين با كودكان

1- محبت به كودك:
ارضاي اين نياز در كودك آرامش رواني، امنيت خاطر، اعتماد به نفس، اعتماد به والدين و حتي سلامت جسمي او را در پي دارد.
پيامبر اكرم (ص): كودكان خود را دوست بداريد و به آنها ترحم كنيد خداوند بر هيچ چيزي خشم نميگيرد، آن چنان كه به خاطر زنان و كودكان خشم مي گيرد.
يكي از نكات مهم در مسئله محبت به كودكان اين است كه تنها به محبت دروني بسنده نكنيم زيرا محبت هنگامي موثر و مفيد خواهد بود كه آن را ابراز و كودك را از محبت خود آگاه كنيم.

آثار محبت به كودكان:
رفع و ارضاي طبيعي در كودك افزون بر اين كه او را از پي آمد هاي ارضا نشدن آن مصون مي دارد، در او حالت اعتدال روحي – رواني پديد مي آورد.
كودكان برخوردار از محبت، سلامت جسماني دارند.
اعتماد به نفس از ديگر آثار محبت به كودك و از عوامل موفقيت فرد در زندگي فردي و اجتماعي است زيرا محبت به كودك، احساس ارزشمند بودن را در وي بر مي انگيزد.
با محبت به كودك مي توان علاقه او را بدست آورد و حرف شنوي او را بدست آورد.
با محبت به كودك مي توان از بسياري از انحراف ها كه او را تهديد مي كند جلوگيري كرد

2- بازي با كودك
سرپرستان كودك بايد در بازي كودكان شركت كنند و با آنها هم بازي شوند اول اينكه از طريق بازي با كودك راه و روش بازي با اسباب بازيها و بازي هاي جديد را به كودكان مي آموزند. دوم اين كه از اين راه مي توانند بسياري از سجاياي اخلاقي را به كودك آموزش دهند و يا در رعايت قوانين و مقررات اخلاقي و اجتماعي به آنها كمك كنند. سوم اينكه شركت در بازي با آنها، نوعي احترام به كودك و شخصيت دادن به اوست.
نكته ديگري كه والدين و مربيان بايد در بازي با كودكان رعايت كنند اين است كه بكوشند خود را تا حد كودك پايين بياورند و با كودك كودكي كنند.

3- سلام كردن:
كودكي كه به او سلام كنند و به او احترام بگذارند لياقت و شايستگي خود را نزد ديگران باور مي كند.

4- وفا به عهد:
كودكي كه بداند پس از كردار نيك و آراسته شدن به اخلاق پسنديد ه يا رسيدن به موفقيت تحصيلي پاداشي در انتظار اوست تلاش بيشتري خواهد كرد.

5- تأمين امنيت:
كودكان بايد در ابراز آنچه در درون دارند و بروز استعداد ها و خلاقيت خود احساس ترس و نگراني نكنند زيرا احساس ترس و ناامني در كودك، جرات، جسارت و خلاقيت را از او سلب مي كند و خلاقيتي از خود نشان نمي دهد.

روابط والدين با نوجوانان
ايجاد اعتماد به نفس:
دلگرمي به فرزندان كمك مي كند تا خود و توانايي هاي خود را باور كنند.
براي دست يابي به عزت نفس به جاي تمركز بر اشتباهات نوجوانتان بر آنچه انجام داده و مورد پذيرش شماست تكيه كنيد.
توجه به استقلال طلبي :
والدين نبايد فرزندان را زياد وابسته كنند تا زمينه جدا سازي تدريجي از خانواده به سهولت و آرامي فراهم شود.
والدين با پذيرش و احترام به استقلال نسبي نوجوان اين مرحله را براي او رضايت بخش و پذ يرفتني مي كنند.
نوجوانان خود مي توانند با اثبات لياقت و شخصيت قابل اعتماد به اين
استقلال پاسخ دهند و آمادگي خود را براي استقلال بيشتري اثبات كنند.
راهنمايي به موقع و توجه به مسائل جنسي:
حساسيت در مقابل دوستان نوجوان:
نوجوانان بيش از حد به دوستان اعتماد دارند و با نوعي ساده انديشي و اطمينان كامل با رفقا و معاشران خود مرتبط مي شوند.
خانواده ها و مربيان در زمينه دوستي‌ها، معيارهاي انتخاب دوست خوب و خطرهاي ناشي از معاشرت هاي آلوده و ناباب با نوجوان گفتگو كنند و ذهن آنها را با شيوه مناسبي آگاه سازند.

ويژگي هاي رابطه سالم با فرزندان

هم آهنگي در قول و عمل:
تناقض در گفتار و رفتار پدرو مادر سبب بي اعتمادي كودك نسبت به آموزشهاي والدين مي شود و اثر زيان بار تر اين كه كودك دانستن و عمل نكردن را از پدر و مادر فرا مي گيرد.
بايد در نظر داشت كه كودك بيش ار آنچه مي شنود، مي بيند زيرا كودك به ويژه در مسائل اخلاقي بيش از گوش از چشم خود استفاده مي كند.

انتظار معقول از فرزندان:
انتظارها و توقعات بايد تناسب با رشد جسمي ، رواني، عقلي، روحي و ذهني فرزندان باشد در غير اين صورت لطمه‌ي فراواني به شخصيت آنان وارد مي كنند.

گذراندن زماني با فرزندان:
ممكن است ما هميشه از نظر فيزيكي با فرزندان خود نباشيم ولي اگر فرزندان ما بدانند كه از نظر عاطفي در دسترس آنها هستيم مي دانند كه در وقت نياز مي توانند به ما تكيه كنند.

انتخاب شيوه‌هاي مراقبتي آسان:
مراقبت بايد به گونه‌اي باشد كه آن را دخالت مستقيم در زندگي خود به شمار نياورند و به شخصيت و استقلالشان لطمه اي وارد نشود.
تحقيق درباره اينكه فرزندان شما به كجا ميروند، چرا مي روند و با چه كسي معاشرت مي كنند ضرورت است.

وضع قوانين و مقررات روشن و قابل اجرا:
منطقي و معقول باشد
مقررات فراگيرو پردامنه باشد به گونه اي كه همه افراد خانواده را شامل شود در اعمال مقررات ميان والدين وحدت و هماهنگي باشد.
قوانين به گونه اي باشد كه فرزندان تحمل و رعايت آن را داشته باشند (توجه به ظرفيت روحي و توان جسمي فرزندان)
مقررات و قواعد عصيان بر انگيزنباشد.(عدم سختگيروالدين)

مشورت با فرزندان:
مشورت با فرزندان موجب ورزيدگي نيروي عقلاني و رشد احساس مسئوليت فرد درروبه رو شدن با زندگي مي شود.

گوش دادن به سخنان نوجوانان:
گوش دادن نوعي ارتباط و تبادل نظرغيركلامي است.
گوش دادن با توجه و علاقه مي تواند پيام‌هاي متفاوتي داشته باشد مثل اينكه: تو فرد با ارزشي هستي ،من به نظر تو احترام مي گذارم و…
خوب گوش دادن به اين معنا نيست كه هنگام گوش دادن به فكر آماده كردن پاسخ باشيم بلكه به معناي دريافت دقيق و منعكس كردن مطالب به كودك و نوجوان است كه گاهي به صورت تكرار گفته ها و زماني با گوش دادن دقيق بروز مي كند.

آثار روابط سالم والدين و فرزندان
استحكام خانواده
جلوگيري از فرار فرزندان از خانه
ارضاي نيازهاي عاطفي فرزندان
جلوگيري از اعتياد
جلوگيري از بزهكاريهاي اجتماعي
جلو گيري از افت تحصيلي
سلامت رواني والدين

استحكام خانواده:
پدر با سنگر باني و دژباني، تكريم شخصيت مادر و قدرداني از زحمات وي، مادر با تكريم رفتارهاي مطلوب پدر، بدرقه كردن وي هنگام خروج از خانه يا انتقاد نكردن از وي در حضور فرزندان، حس اعتماد را در فرزند خود ايجاد مي كنند.

جلو گيري از فرار فرزندان از خانه :
فرزندان در خانواده هايي كه استقلال نوجوان خود را رعايت نمي كنند، براي آنها مقررات اجرا نشدني وضع مي كنند و با دعواهاي خود فرزندان را در خانواده خسته مي كنند و مهر و محبتي در خانواده وجود ندارد براي نجات از اين سخت گيري‌ها بي مورد و به دست آوردن آرامش خانواده را رها مي كنند.

ارضاي نيازهاي عاطفي فرزندان:
محبت عامل سلامت جسم و روان است.
توجه والدين به فرزندان به آنان احساس امنيت مي دهد، و سبب مي شود كه بتوانند رفتار خود را سازماندهي و رفتار پدر و مادر را تحمل كنند و آنهارا با روي خوش پذ يرا باشند.

جلو گيري از اعتياد:
از عوامل روي آوري نوجوان به اعتياد وجود مشكل در ايجاد ارتباط سالم با ديگران و همچنين اعضاي خانواده ، تجربه كردن، اصرار دوستان و سركش بودن در برابر ارزشهاي اجتماعي است.
نوجوان و جوانان معتاد دوستان كمي دارند، با والدين خود مشكل دارند، با اعضاي خانواده شان دعوا مي كنند و براي كاهش افسردگي ها و اضطراب‌ها به مواد مخدر پناه مي آورند.
خانواده هايي كه با فرزندان خود روابط سالم و صميمي دارند با برنامه ريزي اجازه روي آوري آنان را به اعتياد نمي دهند، آنان را به يافتن دوستان جديد تشويق مي كنند، دل بستگي هاي فرزندانشان را گسترش مي دهند، اعتماد به نفس فرزند خود را با تاكيد بر تواناي هاي او تقويت مي كنند.

پيش گيري از افت تحصيلي :
انتخاب مدرسه
ارتباط با معلم
نظارت بر انجام تكليف
ايجاد محيط آرام

براي رسيدن به يك خانواده شاد:
ايجاد روابط سالم بين اعضاي خانواده: برقراري شيوه ارتباطي منطقي، محترمانه و در عين حال گرم و صميمانه نشان دهنده خانواده سالم است.
توجه به سلامت جسمي خانواده: تغذيه، فعاليت فيزيكي مناسب، پرهيز از دخانيات و كنترل بيماري هاي مزمن.
تلاش در جهت شناخت يكديگر و تقويت اعتماد به نفس.
گوش دادن به صحبتهاي يكديگر.
فراهم كردن شرايط گفتگو و تبادل نظر براي همه افراد خانواده.
انجام فعاليت‌هاي گروهي.
خود داري از سرزنش افراد خانواده.
احترام به اعتقادات مذهبي و غنا بخشيدن به ارزشهاي معنوي خانواده.
عمل كردن به آنچه مي گوييم.
هماهنگ بودن والدين با يكديگر و اطلاع از نيازهاي خانواده.
پرهيز از توهين و سرزنش و پرخاشگري والدين نسبت به هم .
توجه به رفتارهاي مثبت يكديگر و تشويق و ترغيب رفتارهاي پسنديده اعضاي خانواده
ـ در يك خانواده سالم تبادل افكار وجود دارد و به عبارت ديگر خانواده سالم خانواده اي است كه از سلامت روان و آرامش رواني و معنوي هر يك از اعضاي خانواده حمايت مي كند.
ـ موقعيت كودك در خانواده، تعداد و جنسيت فرزندان، ترتيب تولد آنها، روابط بين آنها، وجود ارزش ها و معيارهاي صحيح اخلاقي و اعتقادي در خانواده، حضور ديگرافراد فاميل در خانه، روابط با همسالان و بچه هاي محل وعوامل اقتصادي و فرهنگي شخصيت كودك را تشكيل مي دهد
ـ اگر خانواده اي از سلامت كافي بر خوردار نباشد افراد بيمار خانواده نيز پس از ورود به جامعه، بيماري خويش را به ديگران انتقال داده و ساختار جامعه را از هم فرو مي پاشند گاهي ممكن است يك رفتار نا معقول اجتماعي در اثر همين تعاملات به صورت يك رفتار پسنديده در جامعه ظهور كند.

تهيه كننده: عبدالغني حميدي
مؤسسه مددكاري و مشاوره طلوع سبز تايباد

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.