علامه برهان الدین بخاری مرغینانی، از فقهای قرن ششم است.زرکلی  تاریخ تولد او را ۵۳۰ ذکر می‌کند. و بعضی به سال 511 نسبت داده اند. در مرغینان به دنیا آمده  و در سمرقند ، در ۵۹۳، درگذشته است. نسبت او گاهی به فرغانه و گاهی به مرغینان ذکر شده است و این از […]

 

 

علامه برهان الدین بخاری مرغینانی، از فقهای قرن ششم است.
زرکلی  تاریخ تولد او را ۵۳۰ ذکر می‌کند. و بعضی به سال 511 نسبت داده اند.

در مرغینان به دنیا آمده  و در سمرقند ، در ۵۹۳، درگذشته است.
نسبت او گاهی به فرغانه و گاهی به مرغینان ذکر شده است و این از آن روست که مرغینان نام یکی از شهرهای فرغانه بوده است.

وی نزد دانشمندانی چون نجم الدین نسفی و عثمان بن علی بیکندی به فراگرفتن فقه پرداخت و سنن ترمذی را در زادگاهش نزد استاد قرائت کرد، سپس برای شنیدن حدیث، مسافرت کرد و مشایخ بزرگ و اساتیدی از محدّثان را درک نمود و برای خویش مشیخه‌ای ترتیب داد،  هرچند به گفته خودش، اسامی شماری از آن‌ها را ضبط نکرده و، به نقل زَرنُوجی،  از این غفلت خود اظهار ندامت کرده است.
عبدالقادر بن محمد قرشی حنفی مصری (۶۹۶ـ۷۷۵) می گوید که مشیخه او را استنساخ کرده و بر آن تعلیقاتی سودمند افزوده است.

علمیت برهان الدین
برهان الدین بر اساتید و همردیفان خود، بویژه پس از تألیف آثارش، برتری یافت، آنگونه که همگی به این امر اذعان کردند؛ برخی از معاصران وی همانند فخرالدین قاضیخان (متوفی ۵۹۲) و زین الدین عتایی (متوفی ۵۸۶)، او را در فضیلت و دانش ستودند.
وی را علاّمه، حافظ، محدّث ، مفسّر ، ادیب و شاعر و در بحث و مناظره نیرومند شمرده‌اند و گروهی انبوه برای فراگیری فقه و حدیث نزد او گرد می‌آمده اند.
لکنوی، در تقسیم بندی عالمان به شش طبقه، برهان الدین را در طبقه چهارم و از اصحاب ترجیح قرار داده است که با حسن درایت و درک روایت می‌توانند دسته ای از روایات را بردسته ای دیگر ترجیح دهند.

آثار
آثار برهان الدین عبارت است از: بدایة المبتدی و شرح آن به نام الهدایه؛ التجنیس والمزید؛ شرح جامع الکبیر شیبانی؛ فرائض العثمانی؛ کفایة المنتهی فی شرح بدایه المبتدی؛ مختارات مجموع النوازل؛ مناسک الحجّ؛ منتقی المرفوع؛ نشر المذهب.
اما مشهورترین اثر او الهدایه در فقه حنفی است که به سبب تألیف آن، برهان الدین به «صاحب الهدایه» شهرت یافته است.
طاش کبری زاده، الهدایه را یکی از مهمترین آثار علم فتاوی در مذهب حنفی می‌داند.
برهان الدین آن گونه که خود می‌گوید، ابتدا کتاب بدایة المبتدی را نوشته که محتوای آن، مختصر قدوری و جامع الصغیر محمدبن حسن شیبانی حنفی ، و نکاتی است که بیان آن‌ها را لازم دانسته، سپس در شرح آن کفایة المنتهی را نگاشته و آنگاه آن را مختصر کرده و الهدایه نامیده است.
الهدایه پیوسته از کتب مرجع و مورد توجه فقیهان بوده است و ازاین‌رو شرحهای متعددی بر آن نوشته اند.
به نوشته برخی  تألیف الهدایه، سیزده سال طول کشیده است.
منبع: ویکی فقه
ویرایش: انوار وب.