زبان، ابزار نعمت و بیان است؛ می‌تواند ذکر خدا و وسیله محبت و اصلاح باشد، یا ابزار آزار و دشمنی. یکی از آفات خطرناک زبان، فحش و ناسزاگفتن است که حرمت مسلمان را خدشه‌دار می‌کند و ایمان را تضعیف می‌سازد. اسلام، به‌عنوان دینی اخلاق‌محور، به‌شدت این عمل را نهی کرده و آن را از گناهان بزرگ دانسته است.

تعریف فحش و ناسزا
لغوی: فحش در لغت به معنای «کلام زشت و ناپسند» آمده است.
اصطلاحی: هر سخنی که موجب تحقیر، اذیت و شکستن حرمت مسلمان گردد.
ابن‌حجر عسقلانی می‌گوید: «سباب المسلم داخلٌ فی جملة الأذى، وهو فسوق، لما فيه من تعدٍّ وظلم.» (فتح الباری، ج 1، ص 93).

فحش در قرآن
قرآن کریم مؤمنان را به سخنان نیک امر کرده و از کلام زشت نهی فرموده است:
﴿وَقُولُوا لِلنَّاسِ حُسْنًا﴾ (بقره: 83)
و با مردم سخن نیک بگویید.
﴿لَا يُحِبُّ اللَّهُ الْجَهْرَ بِالسُّوءِ مِنَ الْقَوْلِ إِلَّا مَنْ ظُلِمَ﴾ (نساء: 148)
خداوند دوست ندارد کسی با سخنان زشت، بدی خود را آشکار کند، مگر آنکه بر او ستم رفته باشد.
این آیات نشان می‌دهد که فحش و ناسزا گفتن با روح ایمان سازگار نیست.

احادیث در نکوهش ناسزا
پیامبر ﷺ فرمودند:
«سِبَابُ الْمُسْلِمِ فُسُوقٌ، وَقِتَالُهُ كُفْرٌ»
(صحیح بخاری، حدیث 48؛ صحیح مسلم، حدیث 64)
ناسزاگفتن به مسلمان فسق است و جنگیدن با او کفر.
در حدیث دیگری فرمودند:
«لَيْسَ الْمُؤْمِنُ بِالطَّعَّانِ، وَلَا اللَّعَّانِ، وَلَا الْفَاحِشِ، وَلَا الْبَذِيءِ»
(جامع ترمذی، حدیث 1977)
مؤمن طعنه‌زن، لعنت‌کننده، بدزبان و ناسزاگو نیست.
همچنین رسول الله ﷺ فرمودند:
«مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ، فَلْيَقُلْ خَيْرًا أَوْ لِيَصْمُتْ»
(صحیح بخاری، حدیث 6018؛ صحیح مسلم، حدیث 47)
کسی که به خدا و روز قیامت ایمان دارد، باید سخن نیک بگوید یا سکوت کند.

دیدگاه علما
امام نووی می‌گوید: «سباب المسلم حرامٌ بإجماع العلماء.» (شرح صحیح مسلم، ج 2، ص 49)
امام ذهبی در الکبائر، «سبّ المسلم» را از گناهان کبیره شمرده است.

آثار و پیامدهای فحش و ناسزا

سقوط انسان در صف فاسقان و از دست دادن نور ایمان.
از بین رفتن حرمت و جایگاه اجتماعی.
ایجاد کینه، دشمنی و تفرقه در جامعه اسلامی.
بار سنگین گناه در قیامت و از دست دادن حسنات (حدیث مفلس، صحیح مسلم، حدیث 2581).